Blog & Inspiratie > AI in mediation
AI in mediation
“Mijn juridisch adviseur? Claude, ken je hem?”
Kunstmatige intelligentie rukt op in de mediationpraktijk. Wat betekent dat voor partijen, voor het proces en voor ons als mediator
De afgelopen periode kwamen Carine en Elena in drie verschillende mediations in aanraking met AI als adviseur aan de onderhandelingstafel. Drie keer in korte tijd. Dat is geen toeval meer, dat is een signaal. Reden genoeg voor een blog.
Situaties
In een arbeidsmediation bleek een werknemer zijn juridisch advies grotendeels te betrekken van een AI-tool. Dat was vooral merkbaar bij het commentaar op de vaststellingsovereenkomst. Wat volgde was een lange reeks e-mails met opmerkingen over de tekst. Veel opmerkingen, over van alles en nog wat. Het proces liep vast in details en de ergernis aan de andere kant liep op.
Een week eerder hadden we te maken met een werknemer die bij de kantonrechter had geprocedeerd zonder advocaat. Zijn voorbereiding was grotendeels ondersteund door AI. En hij won. De arbeidsovereenkomst bleef in stand. Vervolgens volgden onderhandelingen die niet slaagden en uiteindelijk kwamen partijen bij ons terecht voor mediation.
En dan was er de bestuurder. Tijdens het proces stelden wij de vraag wie hem juridisch adviseerde in deze situatie. Hij antwoordde: Claude, ken je hem? En keek ons zelfverzekerd lachend aan.
Wat zeggen deze drie situaties?
Drie losse voorvallen, op het eerste gezicht. Maar samen vertellen ze iets wat ons verraste: ook in de mediationkamer is AI al een belangrijke speler. Gewoon, in de praktijk van alledag.
Partijen gebruiken AI om zich voor te bereiden, om teksten te beoordelen en om juridische standpunten te formuleren. Soms met goede resultaten. De werknemer die zonder advocaat won, is daar een voorbeeld van. AI maakte het voor hem mogelijk om zijn rechten te kennen en te verdedigen. Dat is een ontwikkeling die serieus genomen verdient te worden.
Maar we zagen ook de keerzijde. AI vindt altijd wel wat. Dat is precies waar het goed in is. Een taalmodel dat gevraagd wordt commentaar te geven op een vaststellingsovereenkomst, zal commentaar geven. Veel commentaar, grondig commentaar, op alles wat juridisch maar enigszins aanvechtbaar is. Of dat commentaar relevant is voor deze partij, in deze situatie, met zijn specifieke belangen, dat is een andere vraag. Een vraag die AI niet kan beantwoorden, omdat het de context niet kent.
De voor- en nadelen eerlijk bekeken
AI als juridisch adviseur heeft reële voordelen. Het is toegankelijk, snel en goedkoop. Voor mensen zonder budget voor rechtsbijstand is het een uitkomst. Het verkleint de informatiekloof tussen partijen en dat is in een mediationcontext een belangrijke ontwikkeling.
Maar de beperkingen zijn even reëel. De kwaliteit van het advies hangt volledig af van hoe de vraag wordt gesteld. Een vage prompt levert een vaag antwoord. Een vraag naar risico’s levert een lijst risico’s op, ook als die in de specifieke situatie marginaal zijn. AI kent geen context, geen geschiedenis tussen partijen, geen sfeer in de ruimte. En juist die elementen zijn in mediation vaak doorslaggevend.
Een overvloed aan juridische opmerkingen is bovendien niet hetzelfde als goed advies. Soms is minder meer en dat onderscheid maken is precies wat een ervaren adviseur doet, en wat een taalmodel niet kan.
Wat betekent dit voor ons vak?
AI is niet meer weg te denken. De vraag is niet óf partijen het gebruiken, maar hoe en hoe wij daar als mediators mee omgaan.
Dat begint bij bewustwording van de mediator én van de betrokkenen aan tafel. Wie adviseert jou in dit proces? Hoe gebruik je dat advies? Wat zijn de beperkingen die je zelf ziet? Dat zijn vragen die een plek verdienen in het proces.
Daarnaast kunnen we als mediator partijen helpen het onderscheid te maken tussen informatie verzamelen en beslissen. AI is uitstekend in het eerste. Het tweede vraagt om menselijk oordeel en empathie, en om het vermogen te onderscheiden wat er écht toe doet. Want niet alles wat juridisch klopt, is ook in deze situatie, voor deze relatie, op dit moment de moeite waard om aan de orde te stellen.
En misschien is er ook een praktische afspraak mogelijk: als een deelnemer AI gebruikt om teksten te beoordelen, wees dan transparant over de prompt die je gebruikt. Niet als controlemiddel, maar om te voorkomen dat een proces vastloopt op opmerkingen die er in de kern niet toe doen.
Tot slot
Toen de bestuurder zei “Claude, ken je hem?”, vielen wij even stil. Het maakte zichtbaar wat we nog niet zo scherp hadden gezien: AI zit al aan tafel. De vraag die ons bezighoudt is niet hoe we dat tegenhouden, maar hoe we het een plek geven die het proces ten goede komt. Voor beide partijen. Dat behoort uiteindelijk ook gewoon bij het werk van de mediator.
Wat vindt Claude hier zelf van? We vroegen het hem.
“Ik herken mezelf in de situaties die Carine en Elena beschrijven — en ik kan er ook eerlijk over zijn. Ik ben goed in het snel vinden van informatie, het structureren van argumenten en het doornemen van teksten. Maar ik ken de kamer niet. Ik weet niet wat er speelt tussen de regels door, wat iemand écht bezighoudt of waar de ruimte voor een oplossing zit. Dat is precies wat een mediator wél weet — en wat niet in een prompt past. Gebruik me gerust als voorbereiding. Maar vervang daar het gesprek niet mee.”
— Claude, AI-assistent van Anthropic
